ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ ΠΟΥ ΕΠΕΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Για τους ήρωες της Λέσβου που έπεσαν στην Κύπρο το 1974 (Μέρος Α΄)

Σάββατο 16 Ιούλιος 2016 | Στρατής Χαραλάμπους | Κοινωνία

 

 

 

Πέρασαν 42 χρόνια από τότε που η μαρτυρική Κύπρος γινόταν τόπος ηρωισμού και θυσίας Ελλήνων και Ελληνοκυπρίων κατά την τουρκική εισβολή και ακόμη πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα ή απαντήθηκαν με υποκειμενικότητα, προκειμένου να αποσιωπηθούν οι ευθύνες ιθυνόντων (πολιτικών και στρατιωτικών) και να διαφυλαχθεί η υστεροφημία τους.

Τρία παλικάρια της Λέσβου, ο Λοχίας Πατσανάς Κωνσταντίνος και οι ΣτρατιώτεςΖερβομανώλης Γεώργιος και Μπουρέκας Ασημάκης έπεσαν στη Μάχη του Στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ την 16η Αυγούστου 1974. Τα οστά του τελευταίου ταυτοποιήθηκαν με τη μέθοδο DNA, οι άλλοι δύο παραμένουν αγνοούμενοι ανάμεσα στους συνολικά 1.619, που είτε θάφτηκαν σε ομαδικούς τάφους, είτε μεταφέρθηκαν αιχμάλωτοι και εκτελέστηκαν στην Τουρκία

 

Ιστορική Αναδρομή

Η στρατηγική θέση της Κύπρου στην ανατολική Μεσόγειο, όπου διασταυρώνονται θαλάσσιοι άξονες και παράλληλα υποστηρίζονται επιχειρήσεις στη Βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή, αποτέλεσε κίνητρο για διαδοχικές καταλήψεις από Αιγύπτιους, Πέρσες κλπ., με τελευταίο κατακτητή τους Οθωμανούς, οι οποίοι παρέμειναν στο Νησί από το 1570 μέχρι το 1878. Στις 4 Ιουνίου 1878, η ηττημένη από τον πόλεμο με τη Ρωσία, Οθωμανική Αυτοκρατορία νοίκιασε την Κύπρο στη Μεγάλη Βρετανία, με ετήσιο ενοίκιο 92.000 χρυσές λίρες.

Με την έναρξη του Α΄ Π. Π. το 1914, η τελευταία διέκοψε την πληρωμή ενοικίου και την προσάρτησε στην επικράτεια της. Διαρκούντος του πολέμου, τη χρησιμοποίησε ως δέλεαρ, αρχικά για να πείσει την ελληνική κυβέρνηση να συναινέσει στην παραχώρηση της Καβάλας στη Βουλγαρία με αντάλλαγμα την ένταξη της τελευταίας στο στρατόπεδο της Αντάτ και στη συνέχεια να διαθέσει τμήμα του ελληνικού στρατού και το πολεμικό ναυτικό της στην αποτυχημένη εκστρατεία εκβίασης των Στενών του Ελλησπόντου (1915) .

Το 1925, η Μ. Βρετανία την ενέταξε στον κατάλογο των αποικιών και άρχισε την εφαρμογή της γνωστής αποικιοκρατικής πολιτικής της.

Το 1930 άρχισε ο ελληνοκυπριακός λαός να ζητά την ένωση με την Ελλάδα, η Μεγάλη Βρετανία έδωσε αόριστες υποσχέσεις για να πείσει τους κατοίκους να ενταχθούν στα βρετανικά στρατεύματα κατά το Β΄ Π. Π. Το 1947, όταν ο λαός της Κύπρου κατάλαβε την εξαπάτηση, ξεσηκώθηκε και κατέβηκε σε συλλαλητήρια και σε διαδηλώσεις, τότε δε ένοιωσε την σκληρότητα του Βρετανού αποικιοκράτη .

Με την εκλογή του Μακαρίου στη θέση του Αρχιεπισκόπου τον Οκτώβριο του 1950, αρχίζει η προσπάθεια διεθνοποίησης του προβλήματος με βάση το δημοψήφισμα του Ιαν. 1950, όπου ο λαός με ποσοστό 95,7 ζήτησε την ένωση με τη Μητέρα Πατρίδα.

Η Μ. Βρετανία αντιλαμβανόμενη τις δυσκολίες που θα είχε με τον ξεσηκωμό των Ελληνοκυπρίων( Ε/Κ), αποφάσισε να αφυπνίσει το μικρό ποσοστό των Τουρκοκυπρίων (Τ/Κ) και να τους εντάξει στις δημόσιες υπηρεσίες και την Αστυνομία. Παράλληλα στην Άγκυρα ιδρύθηκε, με τις οδηγίες του πρωθυπουργού Μεντερές και του υπουργού εξωτερικών, Φατίχ Ζορλού, η οργάνωση «Τουρκική Οργάνωση Αντίστασης – Türk Mukavamet Teşkilatı (TMT)» με αρχηγό τον Τ/Κ Φαζίλ Κιουτσούκ και προσωπικό από ειδικά εκπαιδευμένους αξιωματικούς του τμήματος ειδικών επιχειρήσεων του Τουρκικού Γενικού Επιτελείου, οι οποίοι στάλθηκαν στην Κύπρο και άρχισαν να οργανώνουν και να εξοπλίζουν τους Τ/Κ .

Στις 1 Απριλίου 1955, με σύμφωνη γνώμη του Μακαρίου και με αρχηγό τον ΣυνταγματάρχηΓεώργιο Γρίβα (Διγενή) ιδρύθηκε η ΕΟΚΑ και άρχισε ο απελευθερωτικός αγώνας κατά των Άγγλων. Η Μεγάλη Βρετανία αμέσως προκάλεσε τον Σεπτέμβριο του 1955 την τριμερή διάσκεψη του Λονδίνου, όπου για πρώτη φορά μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, η Τουρκία εμπλέκεται στο Κυπριακό. Το 1957 εν μέσω του ψυχρού πολέμου αρχίζει η «ενασχόληση» των Η.Π.Α. με το πρόβλημα και επιχειρούν να το μεταφέρουν από το πλαίσιο του Ο.Η.Ε. στο ΝΑΤΟ.

Το Φεβρουάριο του 1959, υπογράφτηκε στη Ζυρίχη, η Συνθήκη Ανεξαρτησίας της Κύπρου, όπου μεταξύ των άλλων, περιλάμβανε και μία συμφωνία κυρίων μεταξύ των Πρωθυπουργών της Ελλάδος Καραμανλή και της Τουρκίας Μεντερές, που πότε δεν έγινε γνωστή. Στις 16 Αυγούστου 1960, ιδρύθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία και τέθηκε σε ισχύ το συμφωνηθέν Σύνταγμα, χωρίς να τεθεί στην ετυμηγορία του λαού της Νήσου. Το νέο κράτος έγινε μέλος του Ο.Η.Ε. και αναγνωρίστηκε από το σύνολο των άλλων κρατών.

Βρισκόμαστε στην περίοδο του ψυχρού πολέμου, οι σχέσεις των δύο Συνασπισμών είναι τεταμένες και ιδιαίτερα οι σχέσεις Η.Π.Α. με την τότε Σοβιετική Ένωση. Το 1961, ο εκλεγείς Πρόεδρος της Κύπρου Αρχιεπίσκοπος Μακάριος, άγνωστο γιατί, εντάχθηκε στο κίνημα των Αδεσμεύτων και άρχισε τις επαφές με το Ανατολικό Μπλοκ.

Ενέργεια έξω από κάθε λογική και τις δυνατότητες της Κύπρου, με δεδομένο αφενός την προηγηθείσα ένταξη και των τριών εγγυητριών δυνάμεων (Μ. Βρετανίας – Τουρκίας – Ελλάδος) στο ΝΑΤΟ και αφετέρου την ύπαρξη των δύο κυρίαρχων στρατιωτικών βάσεων των Βρετανών στη Δεκέλεια και στο Ακρωτήρι.

Το κυριότερο για το Μακάριο ήταν ότι άρχισε να απομακρύνεται από την ιδέα της ένωσης με την Ελλάδα και να προσπαθεί να εδραιώσει την εξουσία του. Το προβληματικό Σύνταγμα που τέθηκε σε ισχύ (μετά από συμφωνία Ελλάδος και Τουρκίας) έδωσε αφορμές για ρήξη στις σχέσεις Μακαρίου και του Τ/Κ Αντιπροέδρου Φαζίλ Κιουτσούκ και στο ξέσπασμα ταραχών μεταξύ των δύο Κοινοτήτων.

Η πολιτοφυλακή του Σαμψών προέβηκε σε βιαιότητες και έδωσε αφορμή για γενικό ξεσηκωμό των Τ/Κ με καθοδηγητή το νέο αρχηγό της ΤΜΤ, Ραούφ Ντεκτάς. Οι Τ/Κ μετακινήθηκαν και έφτιαξαν τους γνωστούς θύλακες, όπου δεν αναγνώριζαν την κεντρική εξουσία. Τότε το Μάρτιο του 1964, το Συμβούλιο Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. έστειλε στο νησί την πολυεθνική δύναμη UNFICUP και άρχισε να υλοποιείται και ο γεωγραφικός διαχωρισμός των δύο Κοινοτήτων.

Η Ελληνική Κυβέρνηση και ιδιαίτερα ο πρωθυπουργός Παπανδρέου αποφάσισε και έστειλε σταδιακά το 1964 στην Κύπρο μία ενισχυμένη Μεραρχία με δύναμη 8.500 ανδρών. Η Μεραρχία στο σύνολό της στάθμευσε γύρω από τη Λευκωσία και αρχικά δεν εντάχθηκε υπό την Εθνική Φρουρά (15.000 άνδρες), κίνηση που προκάλεσε τις υποψίες και τις διαμαρτυρίες του Γρίβα, του Υπουργού Εσωτερικών και Αμύνης, Π. Γιωρκάτζη, και του Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς (Ε. Φ.) Αντιστράτηγου Καραγιάννη. Τελικά συστάθηκε η Ανωτέρα Στρατιωτική Διοίκηση Αμύνης Κύπρου (Α.Σ.Δ.Α.Κ.) με διοικητή το Γρίβα που έφτασε μυστικά στη Κύπρο, στην οποία εντάχθηκε το σύνολο των δυνάμεων, με την προϋπόθεση ότι η ελληνική μεραρχία θα τίθετο υπό τη διοίκηση της με την έναρξη της τουρκικής εισβολής.

Τον Αύγουστο του ίδιου έτους (1964) επιχειρήθηκε η εκκαθάριση των θυλάκων Μανσούρας – Κοκκίνων, ξέσπασαν συγκρούσεις και η Τουρκία βομβάρδισε στόχους στην περιοχή με ναπάλμ και απείλησε με απόβαση. Στις 8 Αυγούστου 1964, ο Παπανδρέου έστειλε τηλεγράφημα στο Μακάριο στο οποίο έγραφε: «Άλλα συμφωνούμε και άλλα πράττετε».

Η Ε/Κ πλευρά θεωρεί ότι η φράση αυτή αναφέρεται στη χρησιμοποίηση της Ε.Φ. σε στρατιωτικές επιχειρήσεις χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της Αθήνας (Μανσούρα – Κόκκινα), αντίθετα πολλοί στην Αθήνα θεώρησαν ότι η φράση αυτή αφορά την άρνηση του Μακαρίου να κηρύξει την ένωση με την Ελλάδα καίτοι το υποσχέθηκε στον Παπανδρέου.

Ακολουθεί το ίδιο έτος, το Σχέδιο Άτσεσον, το οποίο στην τελική του μορφή, προέβλεπε, μεταξύ των άλλων, την άμεση ένωση με την Ελλάδα και την παραχώρηση βάσης έκτασης 4.5 % του εδάφους της Κύπρου με ενοίκιο για 50 χρόνια. Το δέχθηκε η Ελλάδα, το απέρριψε όμως η Τουρκία και ο Μακάριος.

Με δεδομένη τη διαρκή απειλή για απόβαση από την Τουρκία, σχεδιάστηκε και οργανώθηκε η άμυνα της Κύπρου. Ο Μακάριος προχώρησε στην προμήθεια οπλικών συστημάτων από την Τσεχοσλοβακία (οπλισμό  – πυροβόλα) και επικεντρώθηκε στην ενίσχυση των δυνάμεων που ήλεγχε αποκλειστικά ο ίδιος, δηλαδή την Αστυνομία, την Προεδρική Φρουρά και το Εφεδρικό Σώμα.

 

(Σε επόμενο φύλλο το Β΄ Μέρος: Στρατιωτική Δικτατορία. Η απαρχή της Κυπριακής Τραγωδίας)

 

* Ο κ. Στρατής Χαραλάμπους είναι Αντγός (ΠΒ) ε.α., Πρόεδρος Παραρτήματος Λέσβου της Ε.Α.Α.Σ.

 

Κατηγορίες: Δραστηριότητες συνδέσμου. Προσθήκη στους σελιδοδείκτες.

Αφήστε μια απάντηση